Thiết kế & mô phỏng · Hồ sơ chiếu sáng
Cách tính và kiểm tra độ rọi trên bề mặt công trình
Độ rọi mặt dựng là lượng quang thông tới một đơn vị diện tích bề mặt, đo bằng lux. Muốn tính đúng phải dựng đúng hình học, hướng bề mặt, vị trí đèn và dữ liệu quang học; muốn kiểm tra đúng phải dùng lưới đo, điều kiện vận hành và hệ số duy trì thống nhất.
Trả lời ngắn: Với một nguồn điểm lý tưởng, độ rọi tại điểm nhận sáng có thể ước tính theo quan hệ E = I·cosθ/d². Trong dự án thực, bề mặt nhận ánh sáng từ nhiều đèn, có phân bố cường độ theo góc, vật cản và phản xạ; vì vậy cần dùng file IES/LDT của đúng thiết bị trong mô hình 3D, sau đó kiểm tra bằng lưới tính và đo hiện trường.
Sáu nhóm dữ liệu phải khóa trước khi tính
Hình học
Kích thước, cao độ, phương vị, khe, ban công và vật cản.
Vật liệu
Màu, độ phản xạ, độ bóng và texture của bề mặt.
Thiết bị
Đúng model, quang thông, CCT, lens và file IES/LDT.
Vị trí đèn
Tọa độ, cao độ, khoảng lùi, hướng xoay và góc nghiêng.
Chế độ vận hành
Mức dim, scene, số nhóm đèn và giờ hoạt động.
Duy trì
Suy giảm quang thông, bụi bẩn, chu kỳ vệ sinh và môi trường.
Lưới tính phải bám đúng bề mặt kiến trúc
Mỗi mảng có hướng hoặc vật liệu khác nhau nên được tách thành surface riêng. Lưới quá thưa có thể bỏ qua vệt sáng hẹp và điểm tối; lưới quá dày làm báo cáo nặng nhưng không tăng giá trị quyết định. Mật độ lưới nên đủ để bắt được biến thiên của chùm sáng và các ranh giới kiến trúc quan trọng.
Các điểm nằm sau lam, dưới gờ hoặc trong hốc cần được giữ trong mô hình nếu chúng thuộc vùng đánh giá. Không nên xóa vật cản chỉ để bản đồ kết quả đẹp hơn. Khi mặt dựng cong, surface cần bám hình học thực thay vì thay bằng một mặt phẳng đại diện quá đơn giản.
Đọc trung bình, cực trị và độ đều cùng bản đồ phân bố
| Kết quả | Cho biết điều gì | Rủi ro khi đọc riêng lẻ |
|---|---|---|
| Eavg | Mức độ rọi trung bình của surface | Có thể che giấu vùng quá sáng và vùng tối |
| Emin / Emax | Biên thấp và cao của lưới | Nhạy với một điểm cục bộ hoặc mép mô hình |
| Độ đều | Mức chênh giữa vùng sáng và tối | Không phản ánh đúng nếu lưới hoặc vùng tính sai |
| Isolux / false colour | Hình dạng và vị trí phân bố ánh sáng | Thang màu khác nhau có thể làm cảm giác kết quả thay đổi |
| Luminance | Độ sáng phát về hướng người quan sát | Cần vật liệu và hướng nhìn được khai báo đúng |
Quy trình tính toán có thể kiểm tra lại
- 1. Xác lập tiêu chí: định nghĩa vùng cần nhấn, thứ bậc và điều kiện quan sát.
- 2. Dựng mô hình: nhập hình học, vật liệu và vật cản có ảnh hưởng.
- 3. Gắn thiết bị: dùng đúng photometric file, vị trí và hướng ngắm.
- 4. Đặt surface: chia theo mảng kiến trúc và tạo lưới đủ chi tiết.
- 5. Chạy scene: kiểm tra từng nhóm đèn trước khi đọc tổng hợp.
- 6. Đánh giá: đọc số liệu cùng false colour, rendering và góc nhìn.
- 7. Lưu phiên bản: ghi model, file quang học, hệ số duy trì và ngày tính.
Đo hiện trường phải tái lập được điều kiện mô phỏng
Trước khi đo, cần xác nhận nhóm đèn đã bật đúng scene, dimming ổn định, mặt kính sạch và không có nguồn sáng tạm thời làm sai kết quả. Cảm biến lux kế phải đặt đúng trên mặt phẳng và đúng hướng của surface, không để người đo che nguồn hoặc tạo phản xạ gần cảm biến.
Biên bản nên ghi vị trí điểm đo, thời gian, thời tiết, trạng thái đèn, model thiết bị đo và sai số hiệu chuẩn nếu có. Chênh lệch giữa mô phỏng và hiện trường cần được truy nguyên từ góc đèn, quang thông thực, vật liệu, điện áp, môi trường hoặc sai khác hình học — không chỉ điều chỉnh bằng tăng công suất.
Bảy lỗi làm kết quả độ rọi thiếu tin cậy
- Dùng file quang học gần giống thay cho đúng model.
- Không khai báo góc nghiêng và phương vị thực tế.
- Gộp nhiều mảng khác hướng thành một surface.
- Bỏ vật cản, gờ hoặc lam đang che ánh sáng.
- Không ghi hệ số duy trì và trạng thái dimming.
- Chỉ đọc Eavg mà không xem phân bố và cực trị.
- Đo hiện trường trong điều kiện khác scene tính toán.
Đọc thêm cách chọn góc chiếu theo vật liệu mặt dựng và quy trình căn chỉnh đèn tại công trình.
Cần kiểm tra hồ sơ mô phỏng mặt dựng?
Gửi bản vẽ kiến trúc, vị trí đèn và dữ liệu quang học để Toàn Phát rà soát surface, lưới tính, scene và phương án kiểm chứng tại hiện trường.
Nguồn tham khảo
- DIALux — Lighting design with photometric data and calculation surfaces.
- DIALux — Maintenance factor calculation features.
Mức mục tiêu và phương pháp kiểm tra phải theo brief, tiêu chuẩn áp dụng và yêu cầu riêng của dự án.
