Chiếu sáng mặt dựng là gì? Nguyên tắc thiết kế cho công trình lớn

Chiếu sáng mặt dựng khác với chiếu sáng thông thường như thế nào?

Chiếu sáng thông thường ưu tiên khả năng nhìn thấy và di chuyển an toàn. Trong khi đó, chiếu sáng mặt dựng còn phải diễn giải ý đồ kiến trúc: phần nào cần nổi bật, phần nào nên lùi lại, vật liệu cần hiện rõ bề mặt hay chỉ cần thấy đường viền, và công trình cần xuất hiện tĩnh hay chuyển động theo kịch bản.

Vì vậy, thiết kế phải được phối hợp giữa kiến trúc, kết cấu, điện, thiết bị LED và hệ điều khiển. Với công trình lớn, việc tham gia từ giai đoạn thiết kế giúp hạn chế dây dẫn lộ, vị trí bảo trì khó tiếp cận hoặc góc chiếu bị che sau khi mặt dựng hoàn thiện.

Sáu kỹ thuật tạo hiệu ứng thường dùng

Một công trình có thể kết hợp nhiều kỹ thuật, nhưng mỗi lớp ánh sáng cần có nhiệm vụ rõ ràng. Việc chọn kỹ thuật phụ thuộc vào khoảng cách quan sát, màu và độ phản xạ của vật liệu, vị trí lắp đặt cũng như hình ảnh ban đêm mà chủ đầu tư muốn xây dựng.

Lưu ý: hiệu ứng mạnh chưa chắc là hiệu quả. Công trình cao cấp thường cần một hệ phân cấp rõ ràng giữa ánh sáng nền, điểm nhấn và nội dung động để tránh cảm giác rối hoặc quá sáng.

Bảy nguyên tắc thiết kế cho công trình lớn

1. 01

   Bắt đầu từ ý đồ kiến trúc

   Xác định trục chính, khối chính và chi tiết nhận diện trước khi chọn đèn. Ánh sáng phục vụ kiến trúc, không che lấp kiến trúc.

2. 02

   Thiết kế theo khoảng cách quan sát

   Góc nhìn gần cần kiểm soát chói và độ lộ thiết bị; góc nhìn xa cần ưu tiên hình khối, nhịp điệu và tương phản đủ rõ.

3. 03

   Kiểm tra vật liệu bằng mẫu thử

   Đá sáng màu, kính, kim loại hay bề mặt nhám phản ứng khác nhau với cùng một nguồn sáng. Mock-up giúp kiểm tra màu, góc chiếu và bóng đổ trước khi nhân rộng.

4. 04

   Đưa ánh sáng đúng nơi cần thiết

   Che chắn và căn chỉnh chùm sáng để hạn chế ánh sáng tràn, chói lóa và ánh sáng hướng lên trời. CIE khuyến nghị kiểm soát ánh sáng gây phiền nhiễu ngay từ giai đoạn thiết kế.

5. 05

   Chia kịch bản theo thời gian

   Không phải mọi khu vực đều cần hoạt động ở cùng mức sáng suốt đêm. Hệ điều khiển nên cho phép giảm sáng, đổi cảnh hoặc tắt theo khung giờ vận hành.

6. 06

   Thiết kế cho bảo trì

   Vị trí nguồn, driver, hộp nối và đường tiếp cận cần được xác định từ đầu. Một phương án đẹp nhưng không thể bảo trì sẽ làm tăng rủi ro vận hành.

7. 07

   Nghiệm thu bằng đo kiểm và căn chỉnh thực tế

   Mô phỏng là cơ sở thiết kế, nhưng cần nghiệm thu ban đêm, căn lại góc đèn và kiểm tra từng kịch bản sau khi lắp đặt.

Quy trình từ ý tưởng đến vận hành

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến chi phí?

Chi phí chiếu sáng mặt dựng không thể xác định chỉ theo diện tích. Hai công trình có kích thước tương đương vẫn có thể có ngân sách rất khác nhau do mật độ đèn, độ cao lắp đặt, mức độ phức tạp của hiệu ứng và điều kiện thi công.

• —Quy mô, chiều cao và số mặt cần chiếu sáng.
• —Loại đèn, quang học, công suất và cấp bảo vệ phù hợp.
• —Mức độ tĩnh hoặc động của kịch bản ánh sáng.
• —Tủ điện, driver, cáp nguồn và mạng điều khiển.
• —Giàn giáo, xe nâng, dây đu hoặc biện pháp tiếp cận khác.
• —Mock-up, lập trình, nghiệm thu và yêu cầu bảo trì.

Để nhận dự toán có cơ sở, chủ đầu tư nên chuẩn bị bản vẽ mặt đứng, kích thước, vật liệu hoàn thiện, vị trí quan sát ưu tiên, thời gian vận hành và hình ảnh hiệu ứng mong muốn.

Câu hỏi chủ đầu tư thường quan tâm